Trí tuệ cảm xúc (EQ) đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển toàn diện của trẻ, không chỉ chịu ảnh hưởng từ gen di truyền mà còn được định hình bởi môi trường sống và cách giáo dục mà trẻ nhận được.
Trí tuệ cảm xúc là khả năng nhận diện, thấu hiểu, quản lý và thể hiện cảm xúc của bản thân cũng như của người khác một cách hiệu quả. Đây không phải là một đặc điểm cố định từ lúc sinh ra, mà có thể được phát triển thông qua sự nỗ lực và sự đồng hành của cha mẹ – nhân tố quan trọng trong hành trình trưởng thành của con.
Một nghiên cứu kéo dài từ năm 1972 tại thành phố Dunedin, New Zealand, theo dõi hơn 1000 trẻ em, đã chỉ ra rằng yếu tố quyết định một cuộc sống ổn định và thịnh vượng không nằm ở điểm số học tập hay hoàn cảnh gia đình, mà chính là khả năng hiểu và kiểm soát cảm xúc của bản thân. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của EQ trong việc định hình tương lai của trẻ.
Reem Raouda, một huấn luyện viên chuyên về mối quan hệ cha mẹ - con cái và cũng là người sáng lập BOUND, đã tổng hợp 8 thói quen nổi bật từ việc quan sát hơn 200 gia đình, giúp cha mẹ nuôi dưỡng một đứa trẻ có trí tuệ cảm xúc vượt trội.
1. Sức Mạnh Của Sự Im Lặng
Khi trẻ rơi vào trạng thái mất kiểm soát cảm xúc, cha mẹ của những đứa trẻ có EQ cao thường chọn cách im lặng thay vì phản ứng ngay lập tức. Các nghiên cứu chỉ ra rằng việc lắng nghe và để trẻ có không gian tự điều chỉnh cảm xúc sẽ giúp trẻ học được cách tự xoa dịu bản thân. Đây không chỉ là cách tôn trọng cảm xúc của con, mà còn giúp trẻ rèn luyện khả năng chịu áp lực, một kỹ năng quan trọng cho cuộc sống sau này.
2. Không Phê Bình Trẻ Nơi Công Cộng
Nhiều cha mẹ lầm tưởng rằng la mắng con trước mặt người khác là một cách giáo dục, giúp con nhận ra lỗi lầm và cố gắng hơn. Tuy nhiên, các chuyên gia tâm lý khẳng định điều này có thể gây tác động tiêu cực. Việc bị chỉ trích nơi công cộng không chỉ làm tổn thương lòng tự trọng của trẻ, mà còn khiến trẻ trở nên bướng bỉnh, khó bảo hơn. Nhiều đứa trẻ chia sẻ rằng "mất mặt" chính là hình phạt đáng sợ nhất đối với chúng.
Thay vì trách mắng nơi đông người, cha mẹ nên nghiêm khắc ngăn chặn hành vi sai trái ngay lập tức – ví dụ, khi trẻ vô cớ đánh bạn, mất bình tĩnh hay ăn vạ – bằng cách nói rõ rằng hành vi đó không được chấp nhận. Sau đó, hãy đưa trẻ đến một nơi yên tĩnh để giải thích đúng sai một cách nhẹ nhàng.
Ví dụ, nếu trẻ xả rác nơi công cộng, thay vì nói những câu làm tổn thương nhân cách như "Con không biết suy nghĩ à?", cha mẹ nên giải thích về tầm quan trọng của việc giữ gìn vệ sinh và tác hại của việc xả rác. Cách ứng xử khi giận dữ cũng chính là cách thể hiện trí tuệ cảm xúc của cha mẹ.
3. Giao Tiếp Bình Đẳng Với Con
Nhiều cha mẹ thường giữ tư duy "bề trên", bắt con phải nghe theo mà ít khi cho con cơ hội bày tỏ cảm xúc hay suy nghĩ. Điều này vô tình biến con thành nơi trút giận, khiến trẻ tổn thương tâm lý. Cách ứng xử của cha mẹ ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển nhận thức, tình cảm và cảm xúc của trẻ.
Thay vì áp đặt, cha mẹ nên coi con như một người bạn, giao tiếp với sự tôn trọng và đồng cảm. Việc chia sẻ và lắng nghe con sẽ giúp trẻ hình thành trí tuệ cảm xúc hài hòa, cân đối, từ đó xây dựng mối quan hệ bền chặt giữa cha mẹ và con cái.
4. Xóa Bỏ Khoảng Cách Tâm Hồn
"Khoảng cách bằng 0" không phải là khoảng cách vật lý, mà là sự kết nối trong tâm hồn giữa cha mẹ và con. Đó là khi cha mẹ trở thành người bạn đồng hành, trò chuyện với con như những người bạn thực thụ, thay vì luôn đóng vai trò người lớn đầy quyền uy.
Để làm được điều này, cha mẹ cần tìm hiểu sở thích của con, khám phá điểm chung, và quan tâm đến thế giới của con. Chỉ cần biết con thích gì và tạo bất ngờ từ sở thích đó, cha mẹ đã có thể mở ra những cuộc trò chuyện thoải mái.
Ví dụ, một cô bé yêu thích phim hoạt hình "Pokemon" và thường nghe câu thoại quen thuộc: "Nếu các người thành tâm muốn biết, thì chúng tôi sẵn lòng trả lời. Chúng tôi đại diện cho những nhân vật phản diện". Mỗi lần mẹ nhắc đến câu nói này, cô bé sẽ hào hứng đáp lại và kể thêm nhiều câu chuyện. Người mẹ còn sáng tạo thêm vế sau: "Nếu các người thành tâm muốn biết, vậy tôi sẽ đợi bạn lớn lên mới nói, đợi bạn già rồi mới nói, chính là không nói cho bạn biết đâu...". Từ đó, hai mẹ con đã có những phút giây trò chuyện vui vẻ, gần gũi.
5. Sức Mạnh Của Lời Xin Lỗi
Một lời xin lỗi chân thành từ cha mẹ là công cụ giáo dục đầy ý nghĩa. Nhiều người lầm tưởng xin lỗi là dấu hiệu của sự yếu đuối, nhưng thực tế, những cha mẹ sẵn sàng nhận lỗi sẽ nhận được sự tôn trọng lớn từ con cái.
Hành động này không chỉ thể hiện tinh thần trách nhiệm, mà còn dạy trẻ rằng mắc lỗi không đáng sợ – điều quan trọng là biết sửa chữa. Qua đó, trẻ học được cách đối mặt với sai lầm một cách tích cực, góp phần phát triển trí tuệ cảm xúc.
6. Những Trò Đùa Hài Hước Nhưng Tôn Trọng
Hài hước là cầu nối tuyệt vời để xóa bỏ khoảng cách giữa cha mẹ và con. Tuy nhiên, cha mẹ cần tránh những trò đùa làm tổn thương con, như trêu chọc về ngoại hình, sở thích, hay cố ý lừa dối con.
Những trò đùa chỉ để cha mẹ tự hài lòng hoặc thể hiện sự vượt trội của người lớn sẽ khiến trẻ cảm thấy bị tổn thương. Thay vào đó, hãy chọn những trò đùa nhẹ nhàng, vui vẻ, giúp con cảm thấy thoải mái và được yêu thương.
7. Dạy Sự Lịch Sự Một Cách Tự Nhiên
Nhiều cha mẹ ép con phải luôn nói "làm ơn" và "cảm ơn", nhưng việc áp đặt này có thể khiến trẻ cảm thấy gò bó. Thay vì dạy một cách gượng ép, cha mẹ nên làm gương bằng cách thể hiện sự lịch sự trong cuộc sống hàng ngày.
Trẻ sẽ tự học hỏi và thấm nhuần những hành vi này, từ đó hình thành sự tôn trọng chân thành đối với người khác, thay vì chỉ là sự vâng lời bề ngoài. Sự lịch sự tự nhiên sẽ giúp trẻ phát triển EQ một cách bền vững.
8. Hướng Dẫn Nhẹ Nhàng Và Hài Hước
Khi sửa lỗi cho con, cha mẹ nên hướng dẫn bằng cách hài hước, nhẹ nhàng thay vì phê bình hay ra lệnh. Phương pháp này không chỉ hiệu quả hơn mà còn giúp trẻ phát triển trí tuệ cảm xúc một cách tích cực.
Ví dụ, khi trẻ làm rơi đồ xuống đất, thay vì nói "Nhanh nhặt lên", cha mẹ có thể vui vẻ hỏi: "Ôi, xem nào, đây là gì vậy, của ai làm rơi thế này?" Cách nói này sẽ khiến trẻ hào hứng chạy đến nhặt lên ngay, vì sợ người khác lấy mất đồ của mình.
Ngoài ra, cha mẹ cũng nên đối mặt với lỗi sai của con một cách thoải mái, hướng dẫn con làm đúng bằng sự nhẹ nhàng và hài hước. Dù bề ngoài đây là biểu hiện của trí tuệ cảm xúc cao, nhưng sâu xa, nó phản ánh thái độ sống tích cực, sự can đảm khi đối mặt với khó khăn. Một tâm trạng bình tĩnh sẽ giúp cha mẹ tìm ra cách giải quyết vấn đề, đồng thời nuôi dưỡng EQ cho con một cách hiệu quả.
Nuôi dưỡng trí tuệ cảm xúc cho trẻ không chỉ là một hành trình giáo dục, mà còn là cách cha mẹ xây dựng mối quan hệ bền vững với con. Với 8 thói quen trên, cha mẹ không chỉ giúp con phát triển EQ mà còn tạo nền tảng cho một cuộc sống hạnh phúc, thành công trong tương lai. Hãy cài ứng dụng di động Chăm con 360 để đánh giá sự phát triển EQ của con trong trưởng thành.
Tải Chamcon360 ngay hôm nay và đồng hành cùng con trên hành trình phát triển toàn diện về Thân - Tâm - Trí, ứng dụng giúp theo dõi chiều cao cân nặng hàng tháng theo chuẩn WHO, dự báo chiều cao tương lai, test IQ, test EQ, test AQ hoàn toàn miễn phí, ghi nhận điểm học kỳ - GPA với Học bạ điện tử, theo dõi lịch tiêm chủng, ghi lại toàn bộ cột mốc quan trọng(như biết lật, bò, ngồi, đứng, đi, chạy, nói, hát, đi học, bơi, đi xe đạp, dậy thì, tốt nghiệp,...) và những kỷ niệm đẹp của con từ thai kỳ đến trưởng thành.
Có thể bạn quan tâm
Tại sao dạy con, phải bắt đầu từ THÂN - TÂM - TRÍ
IQ, EQ và AQ, Công thức mới cho thành công của trẻ
THÂN - TÂM - TRÍ, Sự thú vị của ngôn ngữ
Bảy thói quen, giúp trẻ cao lớn
Con giới thượng lưu, vì sao có chiều cao vượt trội
Trẻ có EQ cao: 6 câu thường hay nói
Chiều cao của con, tìm mọi cách để mua
Trí tuệ vượt khó(AQ), Năng lực của người chiến thắng
Trí tuệ đạo đức(MQ), Lòng trắc ẩn với đồng loại
Trí tuệ xã hội(SQ), Kỹ năng giao tiếp hiệu quả
Thai giáo, Giáo dục sớm cho con